Brak miesiączki to często spotykany problem u młodych kobiet. Długość cyklu miesiączkowego to liczba od pierwszego dnia menstruacji a  ostatnim dniem wystąpienia kolejnej miesiączki. Średnia długość cyklu powinna wynosić 25 do 30 dni.  Cykl miesiączkowy można podzielić na dwie fazy: folikularna (od początku miesiączki do owulacji) i lutealna (od owulacji do wystąpienia miesiączki).

Styl życia:

  1. Stres
  2. Aktywność fizyczna
  3. Niska masa

Zaburzenia hormonalne

  1. Hiperprolaktynemia
  2. PCOS
  3. POF
  4. Niewydolność ciałka żółtego
  5. Nadczynność tarczycy
  6. Niedoczynność tarczycy

 

Brak miesiączki – przyczyny

Stres

Podczas stresu następuje aktywacja układu podwzgórze- przysadka- nadnercza,  układu adrenergicznego oraz zmiany w wydzielaniu amin ketocholowych i steroidów nadnerczowych (kortyzol). Długotrwałe wydzielanie kortyzolu wpływa na wydzialanie TSH, estrogenów, DHEA.

Kiedy organizm jest w stresie, następuje w nim wydzielanie neurohormonów w podwzgórzu -> wzrasta wydzielanie w podwzgórzu -> wzrasta wydzielanie hormonów tropowych w przysadce TSH -> nadnercza zaczynają produkować adrenalinę, noradrenalinę i kortykoidy.

Jeżeli jest to chwilowa reakcja, to organizmowi nie działa ona na szkodę, ale jeżeli jest to długotrwały proces,  to może on obniżać płodność, odporność organizmu i wywoływać stan zapalny. Długie wydzielanie kortyzolu może powodować wrzody, zanik grasicy, która produkuje limfocyty co skutkuje obniżeniem odporności.

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna i niedostosowanie odpowiedniej diety może również zahamować miesiączkę u kobiet. Sport to zdrowie, ale jeżeli nie dostarczymy organizmowi odpowiedniej ilości pożywienia to organizm zaczyna się bronić. Nadmierny wysiłek -nadmierny, czyli katowanie się ponad siły-  powoduje zaburzenia wydzielania GnRH (gonadoliberyny) to dalej obniża stężenia LH  i poziom estrogenów. Nadmierny wysiłek pobudza oś podwzgórze-przysadka-nadnercza i zwiększa się ilość kortyzolu i androgenów. Zawartość tkanki tłuszczowej powinna wynosić 18 – 22%. Spadek poniżej 17% jest niedopuszczalny.

Niska masa ciała. Za mało węglowodanów w diecie , czyli dieta niskokaloryczna

Zbyt niska masa ciała spowodowana nadmiernym odchudzaniem powoduje zahamowanie miesiączki? Do prawidłowego działania hormonów potrzebna jest odpowiednia ilość tkanki tłuszczowej. Obniżenie masy powoduje szereg zmian hormonalnych (obniżenie FSH, LH, estradiolu i progesteronu). I powiem Wam moje miłe Panie, że czasem zdarzają się Panie, które pytają się, czy muszą tyć jeżeli chcą zajść w ciąże, bo nie wierzą w to, a lekarz swoje. Wyliczając im BMI wychodzi niedowaga, która nadal ich nie przekonuje, a miesiączek nie ma. W tym momencie nie widzę innego rozwiązania, jak skorzystanie z porady psychologa lub psychodietetyka. Bo tutaj mamy problem natury psychicznej i odpowiednia terapia skorelowana z dietą naprawdę mogłaby pomóc. Jeszcze raz powtórzę, to żaden wstyd prosić o pomoc.

Jak to się dzieje, że ta miesiączka zanika? Leptyna to hormon który jest produkowany przez tkankę tłuszczową. Reguluję on łaknienie. W momencie kiedy spada poziom leptyny to sygnał dla organizmu, aby zmniejszyć ilość energi i wyłączyć niepotrzebne funkcje. Leptyna hamuje u zdrowego człowieka neuropeptyd  NPY. Kiedy jest mało leptyny zwiększa się ilość NPY, który hamuje wydzielanie gonadoliberyny (GnRH) i gonadotropin.

Zaburzenia hormonalne

Hiperprolaktynemia

Jak za duża ilość prolaktyny działa na cykl miesiączkowy? Duża ilość prolaktyny powoduje zmniejszenie częstości wydzielania  gonadotropiny, która stymuluje do wydzielania LH I FSH hormonów potrzebnych do prawidłowego przebieg cyklu miesiączkowego. Skutkiem tego jest zmniejszenie przedowulacyjnego wyrzutu LH oraz zmniejszenie stężenia estradiolu. W wielkim skrócie – dochodzi do zaburzenia cyklu miesiączkowego przez nieprawidłowe wydzielanie hormonów, które za ten cykl są odpowiedzialne.

 

PCOS, czyli zespół policystycznych jajników

Zespół policystycznych jajników jest to zaburzenie endokrynologiczne, które można zdiagnozować na podstawie dwóch z poniżej wymienionych kryteriów: hiperandrogenizm, wielotorbielowata budowa jajników oraz brak jajeczkowania lub rzadkie jajeczkowanie. Do zaobserwowania tego zjawiska niezmiernie przydatne jest badanie USG. Wielotorbielowatość jajników rozpoznaje się, gdy w transwaginalnym badaniu USG wykonywanym w fazie folikularnej w każdym jajniku stwierdza się 12 lub więcej pęcherzyków o średnicy 2-9 mm lub gdy objętość jajnika przekracza 10 ml .

Szacuje się, iż PCOS dotyka od 5 do 15% kobiet. Wpływa ono na występowanie zaburzeń metabolicznych. W  wielu przypadkach stwierdza się insulinooporność tkanek, co w  konsekwencji prowadzi do hiperinsulinemii, która z kolei przyczynia się do stymulacji jajników i/lub nadnerczy do produkcji androgenów. Konsekwencją zachodzących zmian hormonalnych są takie objawy, jak: hirsutyzm, trądzik, łojotok czy łysienie.

Wygasanie czynności jajników

Przedwczesne wygasanie czynności jajników jest definiowane, jako zanik czynności jajników przed 40 rokiem życia kobiety. Według danych 1 na 100 kobiet zetknie się w swoim życiu z POF  przed 40 rokiem życia, a 1 na 1000 przed 30 rokiem życia. Wyniki badań laboratoryjnych mogą wskazywać na POF,  jeżeli stężenie estradiolu jest niższe, a zwiększone jest stężenie gonadotropin – FSH i LH. Obniżenie estrogenów powoduje zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki oraz zaburzenia metaboliczne skutkiem tego wzrasta ryzyko zachorowania na miażdżyce i choroby układy krążenia. Zanikowe zmiany w układzie moczowo-płciowym mogą powodować (infekcje, suchość pochwy, zaburzenia mikcji). Objawy POF:

  • wtórny braku miesiączki, lub zaburzenia miesiączkowania,
  • uderzenia gorąca i inne objawy klimakterium,
  • starania o dziecko bez efektu.

Niewydolność ciałka żółtego

Niedoczynność ciałka żółtego, czyli niewystarczająca ilość produkowanego progesterony może być przyczyną nieodpowiedniego przygotowania endometrium w którym powinna zagnieździć się komórka jajowa. Niewydolność ciałka żółtego i niedomoga lutealna może dotyczyć od 23% do 50% kobiet z poronieniami nawracającymi. Zaburzenia te mogą być spowodowane w pierwszej fazie cyklu np. poprzez nieprawidłowy rozwój pęcherzyków (niskie FSH), które w konsekwencji powstaje niewydolne ciałko żółte. Takie ciałko może powstać również z prawidłowego pęcherzyka. Zaburzenia w wydzielaniu progesteronu prowadzą do zaburzeń cyklu.

Przyczyny:

  •  Nadczynność i niedoczynność tarczycy -> zmiany klierensu estrogenów (wzrost stężenia E2 ) -> hamowanie wydzielania Gn
  • Pierwotna niedoczynność tarczycy ->hiperprolaktynemia wtórna
  • Hiperprolaktynemia ->hamowanie wydzielania GnRH oraz spadek wrażliwości LH w komórkach jajnika

Niedoczynność tarczycy

Zaburzenia miesiączkowania wywołane są również przez wysoki poziom prolaktyny. Jak to działa? Podwzgórze wytwarza hormon tyreoliberynę (TRH) który stymuluje przysadkę do uwalniania hormonu tyreotropowego (TSH) pobudzającego gruczoł tarczowy do wytwarzania tyroksyny. W przypadku niedoczynności tarczycy (niskie stężenie tyroksyny) podwzgórze wydziela duże ilości TSH, co w następstwie prowadzi do zwiększenia wydzielania prolaktyny i hiperprolaktynemii. Regulacja wydzielania TSH odbywa się na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego z hormonami tarczycy. Wydzielanie jest także hamowane przez somatostatynę i dopaminę, a pobudzane przez TRH, stres i zimno.

Zaburzenia funkcji tarczycy mogą wpływać na płodność kobiet, przy czym nawet nasilona niedoczynność czy nadczynność nie wyklucza możliwości zajścia w ciążę.

Nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy stwierdza się, kiedy występuje  stan nadmiernego wydzielania hormonów tarczycy. Objawami, jakie mogą świadczyć o nieprawidłowej pracy tarczycy to: kołatanie serca (częstość uderzeń powyżej 100/min), depresja, nieprawidłowa tolerancja glukozy, biegunki, drżenia mięśniowe, spadek masy ciała. Niepokój jest objawem, który występuje dosyć często u osób z nadczynnością.

Pozostałe:

Zmiany pourazowe przysadki
Nieczynny hormonalnie guz okolicy podwzgórzowo przysadkowej
Zmiany pozapalne przysadki

 

Kiedy kobieta nigdy w życiu nie miała miesiączka. Przyczyny:

  • dysgenezja gonad 19%
  • hypoplazja jajników 15%
  • niewydolność podwzgórza 14%
  • zespół Rokitansky’ego – Küstnera 9%
  • interseksualizm 8%
  • wrodzony przerost nadnerczy 7%
  • zespół braku wrażliwości na androgeny 7%
  • guzy przysadki mózgowej 4%

 

Kiedy kobieta miała miesiączkę i doszło do jej zatrzymania (brak miesiączki przez 6 miesięcy to wtórny brak miesiączki)

  • zaburzenia czynności osi podwzgórze – przysadka – jajnik 75%
  • atrezja macicy 4,8%
  • zespół policystycznych jajników 3,2%

Źródło
1. Zaburzenia cyklu miesiączkowego www.endogin.wum.edu.pl
2. Zaburzenia miesiączkowania w jadłowstręcie psychicznym Menstrual dysfunction in anorexia nervosa Gabriela Jagielska, Tomasz Wolańczyk, Beata Osuch
3. Zaburzenia miesiączkowania u sportsmenek. Violetta Skrzypulec, Olaf Lindert, Marzena Morawiec, Krzysztof Nowosielski, Agnieszka Drosdzol, Marceli Klimanek
4. www.towsrodku.pl