Hiperprolaktynemia jest to stan w którym występuje podwyższenie stężenia hormonu prolaktyny we krwi. W warunkach normalnych, wzrost tego hormonu następuje w ciąży i podczas laktacji, przyjmowania pokarmów oraz po wysiłku fizycznym.

Stres zwiększa wydzielanie prolaktyny

Rozpoznanie hiperprolaktynemii ustala się na podstawie dwukrotnego oznaczenia stężenia PROLAKTYNY w surowicy. Wartości wskazujące możliwość hiperprolaktynemii PRL > 20 ng/ml (> 400 mU/l) u kobiet. Poziom prolaktyny >200 ng/mL może oznaczać guza gruczołu przysadki i wymaga dalszej diagnostyki

Objawy hiperprolaktynemii

Hiperprolaktynemię mogą powodować czynniki fizjologiczne, farmakologiczne i patologiczne.

Należy pamiętać, że niewielki wzrost wydzielania prolaktyny nie powoduje powstania objawów klinicznych.

Do najczęstszych objawów należą:

  • zaburzenia miesiączkowania z wtórnym brakiem miesiączki
  • niepłodność
  • zaburzenia owulacji
  • mlekotok
  • obniżenie libido
  • obniżenie płodności
  • powiększenie piersi i mlekotok (u mężczyzn)
  • depresja
  • bóle głowy
  • hamowania czynności gonad
  • i wiele innych, które zależą od przyczyny występowania

***

Hiperprolaktynemia jest jednym z najczęstszych zaburzeń endokrynologicznych

***

Jak za duża ilość prolaktyny działa na cykl miesiączkowy?

Duża ilość prolaktyny powoduje zmniejszenie częstości wydzielania  gonadotropiny, która stymuluje do wydzielania LH I FSH hormonów potrzebnych do prawidłowego przebieg cyklu miesiączkowego. Skutkiem tego jest zmniejszenie przedowulacyjnego wyrzutu LH oraz zmniejszenie stężenia estradiolu. W wielkim skrócie – dochodzi do zaburzenia cyklu miesiączkowego przez nieprawidłowe wydzielanie hormonów, które za ten cykl są odpowiedzialne.

Kiedy zwiększa się ilość prolaktyny?

Fizjologiczny wzrost następuje podczas laktacji i ciąży. Wysiłek fizyczny, spożywane posiłków bogatych w tłuszcze i białka oraz hipoglikemia – mogą powodować wzrost wydzielania, który jest uważany za naturalny.

Czy wiesz, że…

Największe stężenie wydzielania prolaktyny występuje pomiędzy 4 a 6 rano?

Inne przyczyny

  1. Guzy przysadki. Wśród czynników patologicznych, które odpowiadają za hiperprolaktynemię znajduje się gruczolak przysadki (prolaktynoma) wydzielający duże ilości prolaktyny. Guzy przysadki diagnozowane najczęściej są u kobiet w wieku 20–40 lat.
  2. Choroby, które wywołują wzrost prolaktyny  np. niedoczynność tarczycy
  3. Leki przeciwdepresyjne, leki przeciwymiotne i poprawiające perystaltykę jelit, leki obniżające ciśnienie krwi, leki hormonalne, tzn. estrogeny i melatonina.
  4. Wzrost może powodować “nieznana etiologia”. 

Wszystkie przyczyny prolaktynemii – kliknij tutaj 

Jak przygotować się do badania

Prolaktyna jest wydzielana w sposób stały w czasie cyklu miesięcznego. Niektóre badania sugerują, że może się zwiększyć nieznacznie w połowie cyklu, dlatego wykonanie badań zaleca się w jego pierwszej połowie.

Jak przygotować się do badania prolaktyny?

Oddanie próbki krwi powinno mieć miejsce w późnych godzinach porannych w fazie folikularnej (pierwsza połowa cyklu). Przed badaniem należy nie uprawiać wysiłku fizycznego,  być na czczo  i odpuścić sobie miłosne, poranne uniesienia (drażnienie brodawek może zwiększyć jej poziom).

Jakie badanie wykonać w celu oznaczenia prolaktyny?

  1. Badania z surowicy krwi. Koszt badania to kilkanaście złotych.
  2. Test z metoklopramidem. Koszt badania to również kilkanaście złotych, jednak trzeba mieć zlecenie lekarza na metoclopramid.

Test z metoklopramidem jest pomocny w różnicowaniu hiperprolaktynemii czynnościowej z gruczolakiem prolaktynowym lub, kiedy występuje brak konkretnej przyczyny zwiększonego wydzielania prolaktyny.

Hiperprolaktynemia czynnościowa – powoduje ją czynnik, który nie jest fizjologiczny i jest to reakcja na bodziec, bez występowania patologii podwzgórzowo-przysadkowej (guzy). Fizjologiczny wzrost to ciąża, laktacja, wysiłek, posiłek. Hiperprolaktynemię czynnościową mogą powodować niedoczynność tarczycy, zaburzenia nerek, wątroby oraz leki.

Jak wygląda test z metoklopramidem?

  1. Pobranie próbki rano i oznaczenie prolaktyny na czczo
  2. Podanie 10 mg metoklopracmidu
  3. Oznaczenie prolaktyny po 60 minutach i po 120 minutach
  4. Prawidłowy wynik wyjściowy powinien wynosić poniżej 20 ng/ml
  • prawidłowy – po 60 minutach stężenie prolaktyny powinno być pięciokrotnie- sześciokrotnie wyższe od wartości wyjściowej
  • prawidłowy – po 120 minutach wynik powinien być na podobnym poziomie co po 60 minutach

***

U kobiet niepłodnych, które miesiączkują regularnie nie zaleca się stosowania testu z metoklopramidem

***

Nieprawidłowy wynik – za dużo prolaktyny. Czy testy mogą kłamać?

Ważne!!! Jeżeli wynik prolaktyny jest wysoki, a nie masz objawów klinicznych. Badania sugerują, że około 20% wszystkich przypadków podwyższonego stężenia hormonu we krwi jest nieprawidłowo oznaczonych

Makroprolaktyna to wielkocząsteczkowa forma prolaktyny, która nie wykazuje aktywności biologicznej w organizmie – na nic nie ma wpływu. Dlaczego o niej wspominam? Bo badania diagnostycznie nie są w stanie odróżnić makroprolkatyny od prolaktyny – dlatego na badaniach może wyjść za duża ilość prolaktyny przy braku hiperprolaktynemii.

U kogo można podejrzewać wysoki poziom makroprolaktyny?

U kobiet, u których pomimo podwyższonych wartości PRL nie występują objawy charakterystyczne dla hiperprolaktynemii .

Leczenie

Leczenie hiperprolaktynemii zależy od rodzaju przyczyny, które powoduje hiperprolaktynemie.

  •  leczenie farmakologiczne – bromokryptyna, kabergolina, chinagolid oraz pergolid
  •  postępowanie operacyjne z radioterapią – guzy (prolaktoma)

***

Leczenie farmakologiczne kiedy staram się o dziecko? 

Leczenie bromokryptyną przynosi efekt w postaci powrotu cykli owulacyjnych u 80–90% pacjentek


źródło:
1.Rekomendacje dotyczące leczenia niepłodności
2.Zbigniew Barszcz i inni. Redukcja objawów klinicznych hiperprolaktynemii oraz zmiana stężen prolaktyny w trakcie jednoczesnego przyjmowania leków psychotropowych, w tym leków przeciwpsychotycznych, i bromokryptyny.
3.Jolanta Kunert-Radek. Incydentaloma przysadki.
4.Biologiczna rola prolaktyny Biological role of prolactin Anna M. Badowska-Kozakiewicz
5.Postępowanie w przypadkowo stwierdzanych guzach przysadki – incidentaloma. Marek Bolanowski
6.Katarzyna Winczyk. Makroprolaktyna
7.Joanna Tkaczuk-Włach, Małgorzata Sobstyl, Dorota Chołubek-Robak, Grzegorz Jakiel. Hiperprolaktynemia